Kurs medycyny rodzinnej od 2027 r.: kogo dotyczy w POZ

Kogo dotyczy kurs medycyny rodzinnej, a kogo nie

Zgodnie z art. 6 ustawy o podstawowej opiece zdrowotnej (t.j. Dz.U. 2025 poz. 515) obowiązek ukończenia kursu, obowiązujący od 1 stycznia 2027 r. (art. 38 pkt 4), dotyczy dwu grup:

• lekarza ze specjalizacją I lub II stopnia lub tytułem specjalisty w dziedzinie pediatrii (art. 6 ust. 1 pkt 4); niezależnie od kursu może on sprawować opiekę nad pacjentem wyłącznie do ukończenia przez niego 18. roku życia (art. 6 ust. 3);
• lekarza ze specjalizacją I stopnia w dziedzinie medycyny ogólnej albo specjalizacją I lub II stopnia lub tytułem specjalisty w dziedzinie chorób wewnętrznych, udzielającego świadczeń POZ przed dniem 31 grudnia 2026 r. (art. 6 ust. 2). Z literalnego brzmienia wynika, że lekarz z tych specjalizacji, który zacznie pracę w POZ 31 grudnia 2026 r. lub później, nie mieści się w ust. 2, a ustawa nie przewiduje dla niego kursu jako drogi do statusu lekarza POZ.

Kursu nie musi kończyć:

• specjalista medycyny rodzinnej, lekarz w trakcie tej specjalizacji ani specjalista II stopnia medycyny ogólnej (art. 6 ust. 1 pkt 1-3);
• lekarz z obu grup powyżej, który przez okres co najmniej dziesięciu lat udzielał świadczeń POZ jako lekarz POZ (art. 6 ust. 2a, obowiązuje od 30 grudnia 2024 r.). Ustawa nie określa, jak liczyć ani dokumentować te dziesięć lat. Według Biura Prawnego Okręgowej Izby Lekarskiej (OIL) w Gdańsku liczy się łączny okres zgłoszenia do NFZ jako lekarz przyjmujący deklaracje wyboru, także w kilku placówkach i z przerwami; okres ten weryfikuje NFZ, a izby lekarskie nie zostały upoważnione do wydawania zaświadczeń w tej sprawie;
• według wykładni Ministerstwa Zdrowia (opisanej niżej) - lekarz z prawami nabytymi z 2007 r.; w ustawie o POZ art. 6 ust. 2 (internista, lekarz medycyny ogólnej I stopnia) stosuje się „z zastrzeżeniem art. 14 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r." (Dz.U. 2007 Nr 166 poz. 1172). Art. 14 stanowi, że lekarz ze specjalizacją z medycyny ogólnej I stopnia, chorób wewnętrznych lub pediatrii „zachowuje po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy prawo do udzielania świadczeń zdrowotnych w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej" (ustawa weszła w życie 29 września 2007 r.); na wniosek lekarza prawo to potwierdza zaświadczenie okręgowej rady lekarskiej (art. 14 ust. 1 i 4).

Prawa nabyte z 2007 r.: stanowisko MZ i Biura Prawnego OIL w Gdańsku

Ministerstwo Zdrowia w piśmie z 21 czerwca 2024 r. (DLU.050.27.2024.ŁR, odpowiedź na oświadczenie senatorskie) uznało art. 14 za przepis szczególny wobec ustawy o POZ i wyjaśniło, że obowiązek kursu nie dotyczy lekarzy z art. 6 ust. 1 pkt 4 i ust. 2, a więc także pediatrów, „którzy na dzień wejścia w życie ustawy o zmianie (29 września 2007 r.), spełniali warunki, o których mowa w art. 14 ustawy o zmianie". Z pisma wynika, że warunki trzeba było spełniać w tej dacie. To urzędowa wykładnia, nie przepis. Pochodzi sprzed nowelizacji z 27 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1897), która przesunęła wejście w życie obowiązku kursu na 1 stycznia 2027 r. i dodała zwolnienie dziesięcioletnie; art. 6 ust. 2 w obecnym brzmieniu nadal zawiera zastrzeżenie art. 14. W ustawie o POZ to zastrzeżenie stoi tylko przy internistach i lekarzach medycyny ogólnej I stopnia - zwolnienie pediatrów opiera się na wykładni MZ (uznaje je także OIL w Gdańsku).

Biuro Prawne OIL w Gdańsku (styczeń 2025 r., po nowelizacji) zalicza do praw nabytych internistów i pediatrów, „którzy posiadali specjalizację przed dniem 29 września 2007 r. i jednocześnie pracowali w POZ przed tym dniem"; warunku pracy w POZ pismo MZ nie wymienia. Lekarzy z I stopniem medycyny ogólnej OIL wymienia wśród zobowiązanych do kursu, choć art. 14 ust. 1 pkt 1 i pismo MZ obejmują także tę specjalizację. Do 4 listopada 2026 r. redakcja nie znalazła stanowiska NFZ w tej sprawie. Czy konkretny lekarz ma prawa nabyte, to sprawa indywidualna: pomocne jest zaświadczenie okręgowej rady lekarskiej, a w razie wątpliwości konsultacja z oddziałem wojewódzkim NFZ (OW NFZ) lub prawnikiem.

Checklista dla placówki z pediatrą, internistą lub lekarzem medycyny ogólnej I stopnia w zespole

DO 10 LISTOPADA 2026 R. (wtorek), godz. 15:00 - przegląd kwalifikacji i zgłoszenia na kurs:

• Lista lekarzy przyjmujących deklaracje wyboru ze specjalizacją według posiadanych dokumentów (akta osobowe, umowy) i oznaczeniem grup z art. 6 ust. 1 pkt 4 i ust. 2: pediatria, choroby wewnętrzne, medycyna ogólna I stopnia.
• Dla każdego lekarza z tych grup: czy ma zaświadczenie o ukończeniu kursu w dziedzinie medycyny rodzinnej.
• Jeśli nie ma: czy ma co najmniej dziesięć lat udzielania świadczeń POZ jako lekarz POZ (art. 6 ust. 2a).
• Dla lekarza powołującego się na dziesięć lat - zalecane zebranie potwierdzeń okresów zgłoszenia do NFZ jako lekarza przyjmującego deklaracje (kryterium według OIL w Gdańsku); ustawa nie wskazuje wymaganego dowodu.
• Czy lekarz może mieć prawa nabyte z art. 14: specjalizacja z jednej z trzech dziedzin już 29 września 2007 r. (według pisma MZ; według OIL w Gdańsku także praca w POZ przed tą datą, a medycyna ogólna I stopnia - bez praw nabytych). Wniosek o zaświadczenie okręgowej rady lekarskiej składa lekarz (art. 14 ust. 4).
• Lekarz, którego zwolnienie z art. 14 jest niepewne - pediatra (zwolnienie wynika z wykładni MZ, nie z ustawy o POZ) albo lekarz, co do którego MZ i OIL oceniają warunki różnie - a zaświadczenia okręgowej rady lekarskiej nie będzie przed 10 listopada: decyzja o zgłoszeniu należy do placówki i lekarza. Za zgłoszeniem przemawia to, że zwolnienie pediatry opiera się na wykładni, a nie na brzmieniu ustawy o POZ, że warunki art. 14 MZ i OIL formułują różnie, oraz że do 4 listopada 2026 r. redakcja nie znalazła stanowiska NFZ ani informacji o innej edycji kończącej się przed 1 stycznia 2027 r.; przeciw - skierowanie kursu przez CMKP do lekarzy zobowiązanych (regulaminu kursów CMKP redakcja do 4 listopada 2026 r. nie analizowała).
• Zgłoszenie na edycję CMKP 17-30 listopada lekarzy bez kursu i bez podstawy zwolnienia: komplet na adres [email protected] zgodnie z komunikatem CMKP - po zapoznaniu się z dokumentem „Regulamin kursów doskonalących z zakresu medycyny rodzinnej" wypełniony formularz „POZ dokumenty rejestracyjne" i dowód specjalizacji (wyciąg z rejestru lekarzy NIL, skan prawa wykonywania zawodu albo skan dyplomu z widoczną specjalizacją). Według CMKP to ostatnia bezpłatna edycja, finansowana ze środków Unii Europejskiej w projekcie FERS1, skierowana wyłącznie do lekarzy POZ zobowiązanych do kursu; do 4 listopada 2026 r. redakcja nie znalazła informacji o innej edycji kończącej się przed 1 stycznia 2027 r. Art. 6 ust. 4 wskazuje jako organizatora kursu tylko CMKP lub instytut, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o POZ.
• Plan zatrudnienia internisty lub lekarza medycyny ogólnej I stopnia do przyjmowania deklaracji: z literalnego brzmienia art. 6 ust. 2 wynika, że powinien on udzielać świadczeń POZ przed 31 grudnia 2026 r., a od 1 stycznia 2027 r. mieć też ukończony kurs albo podstawę zwolnienia; jedyna znana redakcji edycja z otwartym naborem przyjmuje zgłoszenia do 10 listopada 2026 r., godz. 15:00, i według CMKP jest skierowana wyłącznie do lekarzy POZ zobowiązanych do kursu.

17-30 LISTOPADA 2026 R. - kurs (dotyczy zgłoszonych lekarzy):

• Zaplanowanie czasu na kurs w grafiku: wykłady na żywo online 19-20 listopada i test zaliczeniowy 30 listopada to daty stałe; nagrane wykłady są według CMKP do samodzielnego odtworzenia w okresie 17-30 listopada, a cały kurs obejmuje 80 godzin dydaktycznych, maksymalnie 8 godzin dydaktycznych dziennie, z uczestnictwem potwierdzanym kartą przebiegu kursu sporządzaną m.in. na podstawie logowań na platformie (załącznik nr 1 część I, III i V rozporządzenia Dz.U. 2024 poz. 1939).
• Jeśli kurs wyłącza lekarza z przyjęć w dniach, w których jest wpisany w harmonogramie: zgłoszenie zmiany harmonogramu do OW NFZ najpóźniej w dniu poprzedzającym zmianę (§ 6 ust. 2 OWU).
• Po 30 listopada: sprawdzenie wyniku. Ukończenie kursu wymaga uczestnictwa potwierdzonego kartą przebiegu kursu (na podstawie logowań na platformie) oraz zaliczenia testu: 90 pytań, co najmniej 60 % poprawnych odpowiedzi (art. 6 ust. 4a ustawy; załącznik nr 1 część I i V rozporządzenia Ministra Zdrowia z 24 grudnia 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 1939). Sam zdany test nie wystarczy; o terminie poprawkowym komunikat CMKP nie informuje.

DO 31 GRUDNIA 2026 R. (czwartek) - stan na 1 stycznia 2027 r. (ukończony kurs obowiązkowy dla lekarzy z grup z ust. 1 pkt 4 i ust. 2 bez podstawy zwolnienia, którzy mają pozostać lekarzami POZ):

• Zalecane: zaświadczenie o ukończeniu kursu w aktach osobowych lekarza, sprawdzone ze wzorem z załącznika nr 2 do rozporządzenia Dz.U. 2024 poz. 1939 i z danymi wymaganymi w art. 6 ust. 4b ustawy.
• Dla lekarza bez kursu i bez podstawy zwolnienia (niezgłoszonego do 10 listopada albo bez zaliczenia po 30 listopada): decyzja, jak od 1 stycznia 2027 r. zorganizować przyjmowanie deklaracji i opiekę nad jego pacjentami, bo nie będzie spełniał definicji lekarza POZ; w sprawach indywidualnych wskazana konsultacja z OW NFZ lub prawnikiem.
• Jeśli ta decyzja zmienia harmonogram od 1 stycznia 2027 r.: zgłoszenie zmiany do OW NFZ najpóźniej w dniu poprzedzającym (§ 6 ust. 2 OWU).
• Ustawa nie wyznacza odrębnego terminu ukończenia kursu - wymóg obowiązuje od 1 stycznia 2027 r. (art. 38 pkt 4). Koszty kursu pokrywa lekarz lub świadczeniodawca z umową POZ, lub organizator; mogą być też pokrywane z dofinansowania ze środków europejskich (art. 6 ust. 5).

Lekarz bez kursu od 2027 r.: deklaracje, kontrola i kary według przepisów

Deklaracje wyboru są podstawą rozliczenia kapitacyjnego, bo NFZ ustala liczbę pacjentów świadczeniodawcy na podstawie informacji sporządzonej z posiadanych deklaracji (§ 17 ust. 2 OWU), a deklaracja wskazuje lekarza POZ (art. 9 ust. 2 i art. 10 ust. 3 pkt 6 ustawy o POZ). Przy zaprzestaniu udzielania świadczeń przez wybranego lekarza POZ deklaracje „zachowują ważność w zakresie wyboru tego świadczeniodawcy do czasu wyboru innego lekarza POZ, pielęgniarki POZ lub położnej POZ, lub wyboru nowego świadczeniodawcy" (art. 10 ust. 7), a pacjent może wtedy zmienić lekarza lub świadczeniodawcę bez opłaty (art. 9 ust. 5). Czy utrata statusu lekarza POZ 1 stycznia 2027 r. jest takim zaprzestaniem, przepis nie mówi; do 4 listopada 2026 r. redakcja nie znalazła komunikatu NFZ ani Ministerstwa Zdrowia w tej sprawie.

Prezes NFZ może kontrolować m.in. „posiadania uprawnień do udzielania świadczeń opieki zdrowotnej przez osoby wykonujące zawody medyczne" (art. 61a ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach). Jeśli umowa zastrzega kary umowne, za udzielanie świadczeń przez osoby nieuprawnione lub nieposiadające kwalifikacji i uprawnień w określonym zakresie lub dziedzinie medycyny, z przyczyn leżących po stronie świadczeniodawcy, OWU przewiduje karę do 1 % kwoty zobowiązania za każde stwierdzone naruszenie (§ 30 ust. 1 pkt 2 lit. b), a za udzielanie świadczeń w sposób lub w warunkach nieodpowiadających wymogom przepisów lub umowy - do 2 % (§ 30 ust. 1 pkt 1 lit. f). Kary łącznie nie mogą przekroczyć 4 % kwoty zobowiązania w okresie rozliczeniowym (§ 30 ust. 3). W umowie POZ (poza nocną i świąteczną opieką zdrowotną) „maksymalna kwota kary umownej odnosi się do kwoty wypłaconej świadczeniodawcy z tytułu realizacji umowy w okresie rozliczeniowym, którego dotyczyły stwierdzone naruszenia" (§ 30 ust. 4); przepis nie ogranicza tego do limitu łącznego. Czy i którą kwalifikację NFZ zastosuje do lekarzy bez kursu po 1 stycznia 2027 r., z przepisów nie wynika.

Źródła

1. Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej, tekst jednolity, Dziennik Ustaw 2025 poz. 515, obwieszczenie z 10 kwietnia 2025 r. - https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/515/text.pdf
2. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw, Dziennik Ustaw 2007 Nr 166 poz. 1172, ogłoszona 14 września 2007 r. - https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2007/1172/text.pdf
3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 grudnia 2024 r. w sprawie ramowego programu kursu w dziedzinie medycyny rodzinnej, Dziennik Ustaw 2024 poz. 1939, ogłoszone 27 grudnia 2024 r. - https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/1939/text.pdf
4. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (OWU), tekst jednolity, Dziennik Ustaw 2026 poz. 712 - https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/712/text.pdf
5. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jednolity, Dziennik Ustaw 2025 poz. 1461 - https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/1461/text.pdf
6. Pismo Ministerstwa Zdrowia DLU.050.27.2024.ŁR z 21 czerwca 2024 r. w sprawie obowiązku ukończenia kursu w dziedzinie medycyny rodzinnej (odpowiedź na oświadczenie senatora Andrzeja Kobiaka), Ministerstwo Zdrowia, opublikowane przez Senat RP - https://www.senat.gov.pl/download/gfx/senat/pl/senatoswiadczenia/4995/11_013_251_1_odp.pdf
7. Rusza ostatnia edycja bezpłatnego kursu dla lekarzy POZ z pełnym dofinansowaniem ze środków UE, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, komunikat o naborze do 10 listopada 2026 r. - https://www.cmkp.edu.pl/aktualnosci/rusza-ostatnia-edycja-bezplatnego-kursu-dla-lekarzy-poz-z-pelnym-dofinansowaniem-ze-srodkow-ue-3
8. Kurs z medycyny rodzinnej na nowych zasadach, Biuro Prawne Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku (adw. Damian Konieczny), 8 stycznia 2025 r. - https://oilgdansk.pl/aktualnosci/kurs-z-medycyny-rodzinnej-na-nowych-zasadach/